Boshqalar

Infratuzilma boʻyicha boshliq: tizim administratorlari (sisadminlar) aslida nima ish qiladi?

Dasturchilar dasturlar yaratadi, tizim administratori esa bu dasturlarning ishlashi uchun kerakli muhit — serverlar va tarmoqqa javobgar. Qanday qilib bunday mutaxassis boʻlish haqida hikoya qilamiz.

  • Tizim administratori kim?

  • Tizim administratori nima ish qiladi?

  • Kerakli bilim va koʻnikmalar

  • Tizim administratorlarining maoshi qancha?

  • Kasb istiqbollari

  • Qanday qilib tizim administratori boʻlish mumkin?

  • Ekspert maslahati


Tizim administratori kim?

Tizim administratori bu — kompaniyaning infratuzilmasi uchun masʼul boʻlgan texnik mutaxassis. Bunga, masalan, jismoniy va virtual serverlarning holati, tarmoq uskunalari, tarmoq sozlamalari, loglar — foydalanuvchilar yoki boshqa dasturiy taʼminotlarning harakatlari qayd etilgan fayllarni yigʻish tizimlari kiradi. U xavfsizlik va texnik yordam xizmati bilan birgalikda infratuzilmani xakerlik hujumlariga qarshi tayyorlaydi.

Eski memlarda tizim administratorlari “enikeychilar” — noutbuklarni taʼmirlash va Windowsʼni oʻrnatish kabi vazifalar bilan shugʻullanadigan xodimlar sifatida koʻrsatilgan. Xalq orasida bunday yigitlarni kompyuter ustalari deb atashadi. Aslida, tizim administratori koʻproq raqamli infratuzilma arxitektoridir. Yirik kompaniyalarda tizim administratori hatto uni oʻrnatish va sozlash bilan shugʻullanmasligi, faqat loyihalashi mumkin. Tajriba umuman boʻlmaganda ham tizim administratorligi sari yoʻlni enikey vazifalaridan boshlash mumkin.

20 yil oldin inglizcha Press any key jumlasi koʻpincha foydalanuvchilarni qoʻrqitgan va ular texnik mutaxassisni yordamga chaqirgan.

Texnik maʼlumot yoki kompyuterlarning qanday ishlashi va maʼlumot almashishi borasida tushuncha boʻlsa, tizim administratori kasbini egallash osonroq kechadi. Qolgan bilimlarni ixtisoslashtirilgan taʼlimdan olish mumkin. “Tizim administratori” kursi talabalari Linux, maʼlumotlar bazalari va IP tarmoqlar bilan ishlashni, kompyuter tizimlari arxitekturasini oʻrganadi, bir xil ishni avtomatlashtiradigan skriptlar yozadi. Oʻsishda davom etib, AyTi mahsulotlarni ishlab chiqish va quvvatlashni boshqarishni istaganlar uchun DevOps asoslariga bagʻishlangan alohida blok mavjud.

Tizim administratori nima ish qiladi?

Tizim administratorligida yoʻnalishlardan birini tanlash yoki ham server bilan shugʻullanadigan, ham IP telefoniyani sozlaydigan, ham foydalanuvchilarni oʻqitadigan, keng koʻlamli usta boʻlib qolish mumkin. Har bir rolning vazifalari roʻyxatini koʻrib chiqamiz.

Yangi boshlagan xodim

Operatsion tizimlarni oʻrnatadi va sozlaydi, foydalanuvchilarning korporativ bilimlar bazasiga kirish imkoni yoʻqligi kabi muammolarni hal qiladi.

Klassik tizim administratori

Keng koʻlamli mutaxassis. Butun infratuzilmani kuzatib boradi: nosozlik roʻy berganda serverlar ishini tiklaydi va nazorat qiladi, tarmoq xavfsizligi uchun masʼuldir. Maʼlumotlar bekapini rejalashtiradi, yoʻqolgan fayllarni tiklaydi va saqlash tizimlarini fayllar imkon qadar kamroq yoʻqoladigan ravishda sozlaydi. Yirik kompaniyada tizim administratorlarini boshqaradi, AyTi strategiyasini amalga oshirishda ishtirok etadi, infratuzilma biznes bilan birgalikda rivojlanishi uchun yangi yondashuv va texnologiyalarni taklif etadi.

Tarmoq administratori

Jismoniy tarmoqlarni sozlaydi va tarmoqdagi obyektlarni bir-biri bilan bogʻlash mantigʻini modellashtiradi. Koʻpincha maʼlumotlarni qayta ishlash markazlari, banklar, telekommunikatsiya va boshqa murakkab infratuzilmaga ega, yirik kompaniyalarda ishlaydi.

AyTi infratuzilma arxitektori

Yirik kompaniyalarda koʻp komponentli tizimlar infratuzilmasini loyihalashtiradi. Uni rivojlantirish rejasini ishlab chiqadi va kompaniyaning top-menejmenti bilan muhokama qiladi.

 

Kerakli bilim va koʻnikmalar

Tizim administratorining bilim va koʻnikmalari mutaxassis darajasiga bogʻliq. Junior uchun asoslar — operatsion tizim va tarmoqlar, shuningdek, ularning xavfsizligini saqlaydigan tizimlarning qanday ishlashini bilish, muammolarni tezda hal qila olish va tashkilotchi boʻlish juda muhim. Tajribaliroq mutaxassislar infratuzilma, tarmoq texnologiyalarini chuqurroq tushunishi, kod yozishi va vazifalarni avtomatlashtirishni, baʼzi hollarda administratorlar jamoasini ham boshqarishni bilishi kerak. Muhim bilim va fazilatlarni batafsil tahlil qilamiz.

 

Texnik baza

  • Operatsion tizimlar: Windows, Linux ishlarini, bu operatsion tizimlarni oʻrnatish, sozlash va texnik xizmat koʻrsatish.

  • Tarmoq texnologiyalari asoslari: IP-adresatsiya, DHCP, DNS, TCP/IP protokollari, HTTP, FTP, marshrutizator va kommutatorlar ishi. Bu bilimlarsiz tarmoqlarni sozlash va qurilmalarni ulash bilan bogʻliq muammolarni hal qilib boʻlmaydi.

  • Veb-sayt va ilovalar maʼlumotlarini saqlaydigan hamda foydalanuvchilar soʻrovlarini qayta ishlaydigan resurslar — veb-serverlarni sozlash va ularga xizmat koʻrsatish. Agar foydalanuvchi qidiruv satriga soʻz kiritsa, interfeysni yangilaydi. Masalan, Apache va Nginx.

  • Tizimlarni tahdidlardan himoya qilish, ruxsatsiz kirish va maʼlumotlar tarqalishining oldini olish — axborot tizimlari xavfsizligining bazaviy prinsiplari.

  • Skriptlar yozish va bir xil vazifalarni avtomatlashtirish — Python, PowerShell, Bash dasturlash tillarini bilish.

  • Nagios yoki Zabbix kabi monitoring va loglash tizimlari. Bunday tizimlar sisadminga infratuzilmaning holatini nazorat qilishda yordam beradi: agar biror xizmat ishlamay qolsa, tizim administratorni xabardor qiladi.

  • Bulutli platformalar. Masalan, AWS, Azure yoki Google Cloud. “Bulutlar” ham kompyuter yoki serverlarnikiga oʻxshash tarmoq, faqat ular virtual. Ular maʼlumotlarni saqlash, ilovalarni kengaytirish va masshtablash uchun ishlatiladi. Masalan, kompaniya oʻsishni va korporativ tizimlarga yangi xodimlarni qoʻshishni rejalashtirdi deylik. Bunday vazifa uchun infratuzilmani ijaraga olish va xizmat koʻrsatish qimmatga tushishi mumkin.

  • Virtual mashina va konteynerlar. Bu vositalar yordamida administrator xuddi jismoniy kompyuter kabi bir nechta virtual kompyuterlarni boshqarishi mumkin. Ilova va servislar oʻrnatishni, loglar yozishni avtomatlashtiradi. Bir vaqtning oʻzida bir nechta jarayonlarni ishga tushirish kerak boʻlganda foydali.

 

Soft skills

  • Hodisalar takrorlanishining oldini olish uchun oʻz ishini batafsil bayon qila olish va tizimlardagi oʻzgarishlarni hujjatlashtirish.

  • Nostandart vaziyatlarga moslasha olish va vaziyat nazoratdan chiqqanda xotirjamlikni saqlash.

  • Turli darajalarda — foydalanuvchilar, hamkasblar, rahbariyat bilan muloqot qilish koʻnikmalari. Murakkab texnik masalalarni oddiy tilda tushuntirish qobiliyati.

  • Jamoa va loyihani boshqarish — yirik kompaniyalardagi tajribali administratorlar uchun.

 

Tizim administratorlarining maoshi qancha?

“Tizim administratori” soʻrovi boʻyicha hh.ru filtrda ixtisoslik “tizim administratori” yoki “tizim injeneri” kalit soʻzlari bilan ish haqi, har qanday ish tajribasi va toʻliq ish kuni koʻrsatilgan 2 567 ta boʻsh ish oʻrnini chiqarib beradi. Bu boʻsh ish oʻrinlarining yarmidan koʻpi Moskvada, ikkinchi oʻrinda esa Sankt-Peterburg.

GorodRabot” veb-sayti maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda tizim administratorining Moskvadagi oʻrtacha ish haqi 50 000 rublni tashkil etgan, boʻsh ish oʻrinlari haqidagi eʼlonlarda esa maosh 100 000 rubl miqdorida koʻrsatilgan.

DreamJob veb-sayti maʼlumotlariga koʻra, Rossiyada tizim administratorining oʻrtacha ish haqi Moskvadagi maoshga teng.

Masʼuliyat qancha katta boʻlgani sari kompaniyalar shuncha koʻproq toʻlashga tayyor. Masalan, Sankt-Peterburgda kichik mutaxassislarga 50—60 000 rubl taklif etiladi, tajribali tizim administratori esa 100—180 000 rublga umid qilishi mumkin.

Sankt-Peterburgdagi startapda ish haqi 50 000 rubl va tajriba shart boʻlmagan boʻsh ish oʻrni. Tizim administratori vazifalariga “enikeylik” va xavfsizlik bilan ishlash kiradi.

Moskvadagi kompaniya tarmoq va serverlar bilan bogʻliq vazifalar uchun 180 000 rubldan boshlanadigan maoshni taklif qilmoqda

Bu boʻsh ish oʻrniga qidirilayotgan tizim administratorining vazifalariga nafaqat infratuzilma, balki foydalanuvchilar bilan ham ishlash kiradi. Maosh 80 000 dan 100 000 rublgacha

Xabr tizim administratorlari uchun boʻsh ish oʻrinlari bozorining mustaqil tadqiqotini oʻtkazdi va yangi boshlayotganlar uchun takliflar soni 5 foizga qisqargani, ammo ish haqi 10 000—20 000 rublga oshganini aniqladi. Tadqiqot xulosalaridan biri: umuman bilimga ega boʻlmagan nomzodlar uchun takliflar yoʻq. Kompaniyalar suhbatga administratorlik, tarmoqlar ishi, operatsion tizim va texnologiyalar asoslarini biladiganlarni kutmoqda.

Kasb istiqbollari

Hozirgi paytda deyarli har bir kompaniyada ishlashini taʼminlash va rivojlantirish kerak boʻlgan AyTi infratuzilma mavjud. Bu esa tizim administratorlariga boʻlgan talab faqat ortishini anglatadi. Texnologiya rivojlanishda davom etadi va ular bilan birga tizim administratorlarining baʼzi vazifalari ham oʻzgaradi. Kelajakdagi tizim administratori quyidagilar bilan shugʻullanadi:

  • Bulutli texnologiyalar kompaniyalarga eski infratuzilmani takomillashtirish uchun resurslar sarf qilmasdan tezroq rivojlanishga va mahsulotlarni bozorga chiqarishga yordam beradi. Buning tizim administratorlari uchun ham afzalliklari bor. “Bulutlar”da qulay vositalar va ishonchli tarmoq texnologiyalaridan foydalaniladi, shuning uchun hatto yangi boshlagan mutaxassis ham ularni tezda oʻzlashtira oladi.

  • Avtomatlashtirish. Tizim qanchalik murakkab boʻlsa, shuncha koʻp qoʻlda bajariladigan vazifalar avtomatlashtirilishi zarur boʻladi. Konfiguratsiya va resurslarni boshqarish uchun Ansible, Puppet yoki Chef kabi vositalar, shuningdek, skriptlar yozish uchun dasturlash tillari kerak boʻladi. Masalan, Python.

  • Xavfsizlik. Kiberhujumlar soni yangi mahsulotlarga mutanosib ravishda oʻsib bormoqda. Tizim administratori tarmoqlar va infratuzilma tarkibiy qismlarining oʻzaro muvofiqligi muammolarini baʼzan xavfsizlik boʻyicha mutaxassisdan koʻra yaxshiroq biladi va tizimlarning noaniq zaifliklaridan xabardor boʻlishi mumkin. Tizim administratorlarining infratuzilma xavfsizligi bilan bogʻliq vazifalari tobora ortib boradi.

  • Markazlashmagan muhit. Tarqoq jamoalar tizim administratori uchun yana bir tashvishdir. Xodimlar qayerda boʻlishidan qatʼi nazar, ularning korporativ tizimlarga xavfsiz kirish imkoniyati boʻlishi kerak. Masalan, mahsulotlar koʻpincha turli shahar va hatto vaqt mintaqasida boʻlgan mutaxassislar tomonidan testdan oʻtkaziladi. Agar tarmoq ishlamay qolsa, nosozlik bartaraf etilgunga qadar testdan oʻtkazuvchilar test muhitiga kira olmaydi.

  • Yangi texnologiyalar. Kengaytirilgan va virtual borliq, tasvir, matn hamda nutqni aniqlash funksiyalariga ega tizimlarning oʻz ish protokollari mavjud boʻlib, tizim administratori ularni ham tushunishi kerak.

  • DevOps. Kelajakdagi tizim administratori DevOps injenerga tobora yaqinlashadi. U nafaqat infratuzilma, balki turli darajadagi dasturiy taʼminot va xavfsizlik tizimlari uchun ham masʼul boʻladi.

  • Foydalanuvchilar bilan ishlash. Infratuzilmada foydalanuvchilar mavjud ekan, klassik administratorlik yoʻqolmaydi. 1Cʼni sozlash, antivirus oʻrnatish, parolni almashtirish, “men nimanidir bosdim” — bularning barchasi sohaga yangi qadam qoʻyganlarning muloqot va nostandart muammolarni hal qilish koʻnikmalarini oshiradigan yoʻlning bir qismi.

Qanday qilib tizim administratori boʻlish mumkin?

Tizim administratorining yoʻli istalgan AyTi mutaxassisnikiga oʻxshash: dastlab nazariy bazani olish kerak, keyin uni amalda qoʻllash imkoniyatini topish, soʻngra doimiy ravishda oʻrganish va tobora murakkab vazifalarni bajarish kerak. Har bir bosqichni tahlil qilamiz:

  • Bazaviy bilimlarni olish. Buni kitob va forumlarni oʻqish, oʻquv videolarini tomosha qilish orqali mustaqil amalga oshirish mumkin. Ikkinchi variant — maxsus kurslarda oʻqish. Ular tajribali tizim administratorlari tomonidan tuziladi va oʻqitiladi, nazariya amaliyot bilan galma-gal keladi. Talaba shu tarzda kasbni haqiqiy loyihalarda oʻrganishi, kompaniyalar boʻsh ish oʻrinlari haqidagi eʼlonlarda koʻrsatadigan tegishli bilim va koʻnikmalarga ega boʻlishi mumkin.

  • Stajirovkadan oʻtish. Stajirovka odatda kompaniya xodimlari tomonidan oʻtkaziladi, amaliyot esa korporativ muhitda oʻtadi. Bunday tajriba yangi boshlayotganlar uchun haqiqiy loyihaning demoversiyasidir. Kompaniyalar bunday mutaxassislarni ishga yollashdan manfaatdor va stajirovka natijalariga koʻra koʻpincha ularga shtatda ish taklif qilinadi. Masalan, “Tizim administratori” kursining eng yaxshi talabalari Yandex Cloud yoki kompaniya hamkorlariga stajirovkaga taklif qilinadi.

  • Maksimal tajriba orttirish mumkin boʻlgan ish joyini tanlash. Kichik kompaniyalarda tizim administratori serverlarni sozlashdan tortib foydalanuvchilarga yordam berishgacha boʻlgan turli xil vazifalarni bajarishi mumkin. Shu tarzda qaysi yoʻnalish yaqinroq ekanini tushunish va kasbda ongli ravishda rivojlanish mumkin boʻladi.

  • Doimiy oʻrganish. Masalan, kitob yoki maxsus kanallarni oʻqish. Yetakchi qurilma va dasturiy taʼminot ishlab chiqaruvchilarining sertifikatlari ham rezyumega ijobiy qoʻshimcha boʻladi. Masalan, Microsoft (MCSA, MCSE), Cisco (CCNA), CompTIA (A+, Network+).

  • Boshqa tizim administratorlari bilan muloqot. Tizim administratori qancha tajribali boʻlsa, u kitob yoki kurslarda tavsiflanmagan muammolarni shuncha koʻp hal qilgan boʻladi. Hamkasblarni Telegramʼdagi guruhlarda qidirish yoki professional konferensiyaga borish mumkin. Masalan, “Tizim administratorlari yigʻini”.

  • Yangi yoʻnalishlarni sinab koʻrish. Ilgari vazifalar koʻproq foydalanuvchilarga qaratilgan boʻlsa, hozirgi paytda eʼtiborni faqat server va tarmoq uskunalari bilan bogʻliq vazifalarga qaratish mumkin. Masalan, maʼlumotlar markazlariga oʻtib, katta server muhitlari va yuqori darajada yuklangan infratuzilma bilan ishlash.

Ekspert maslahati

Ivan Avramenko

Har qanday miqyosdagi kompaniyada tizim administratorining yoʻlida AyTining dasturlashdan tortib kiberxavfsizlikkacha boʻlgan boshqa yoʻnalishlariga ham eshiklar ochiladi. Operatsion tizimlar, serverlar va tarmoq, maʼlum bir dastur qanday ishlashini tushunib olganda, ishni boshqa texnik yoʻnalishda boshlash oson kechadi. AyTi sohasidagi birinchi qadamni qaysi yoʻnalishda qoʻyish borasida ikkilanish boʻlsa, eʼtiborni aynan tizim administratorligi kasbiga qaratgan maʼqul.

 

Manba: Главный по инфраструктуре: чем на самом деле занимаются сисадмины

Mohirdev Telegram

Telegram kanalimizga obuna bo’lishni unutmang

Obuna bo'lish
Yandex Praktikum

Yandex Praktikum